Báo Giáo dục và Thời đại: Thay đổi cách học ở đại học

Học qua nghiên cứu, thực hành, giải quyết vấn đề thực tế mở ra cách tiếp cận mới, giúp SV làm chủ tri thức, sẵn sàng với yêu cầu nghề nghiệp.
Sinh viên chủ động tạo lập tri thức
Thay vì chỉ tiếp nhận kiến thức từ giảng viên và giáo trình, bốn sinh viên ngành Marketing số, Trường ĐH Kinh tế - ĐH Đà Nẵng đã cùng thực hiện một nghiên cứu về hành vi mua hàng ngẫu hứng của người dùng TikTok tại Việt Nam. Công trình dưới sự hướng dẫn của TS. Ngô Thị Khuê Thư vừa được công bố trên Journal of Indonesian Economy and Business.
Để hoàn thành nghiên cứu, nhóm sinh viên phải xác định vấn đề, xây dựng hướng tiếp cận, phân tích các yếu tố tác động đến hành vi người tiêu dùng và đối chiếu kết quả. Những kiến thức về marketing, hành vi khách hàng và phương pháp nghiên cứu không còn nằm riêng lẻ trong từng học phần mà được vận dụng để lý giải một hiện tượng đang diễn ra trên thị trường.
Giá trị của công trình không chỉ ở kết quả công bố quốc tế, mà còn ở quá trình sinh viên trực tiếp tham gia nghiên cứu, tự tìm kiếm và xử lý thông tin, kiểm chứng nhận định bằng dữ liệu. Người học chuyển từ vị trí tiếp nhận kiến thức sang chủ động tìm hiểu, đặt câu hỏi và bảo vệ kết quả nghiên cứu của mình.

Dự án Kính thực tế ảo SignSound ứng dụng công nghệ 4.0 hỗ trợ người khiếm thính của nhóm sinh viên Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật - Đại học Đà Nẵng. Ảnh: ĐHĐN.

Đây là một biểu hiện của sự thay đổi cách học mà giáo dục đại học cần hướng tới. Sinh viên không chỉ học để ghi nhớ nội dung được giảng dạy hay hoàn thành bài tập, mà phải biết sử dụng kiến thức để khám phá vấn đề, tạo ra sản phẩm và giải quyết những tình huống chưa có sẵn lời giải.
Yêu cầu này càng rõ trong bối cảnh AI có thể hỗ trợ thực hiện nhiều công việc vốn đòi hỏi thời gian và kỹ năng của người học. PGS.TS Lê Phước Cường, Trường ĐH Bách khoa - ĐH Đà Nẵng, cho rằng các trường cần xác định lại những năng lực cốt lõi mà thị trường lao động cần ở con người, nhất là những kỹ năng AI chưa thể thay thế. Sinh viên cần được đặt vào những tình huống nghiên cứu, thực hành và giải quyết vấn đề thực tế.
Với sinh viên ngành Kỹ thuật môi trường, AI có thể viết quy trình phân tích COD, BOD hay định danh sinh vật phù du, nhưng không thể thay người học trực tiếp thao tác trong phòng thí nghiệm, vận hành thiết bị ngoài thực địa hoặc nhận biết những biến đổi trong quá trình phân tích. Vì vậy, sinh viên phải được học thông qua thực hành, thực tập tại nhà máy xử lý nước thải, trung tâm quan trắc và tự xử lý các tình huống chuyên môn.
Theo PGS.TS Lê Phước Cường, người học còn phải có đủ kiến thức nền tảng để kiểm chứng thông tin do AI cung cấp. Một kỹ sư môi trường cần nhận ra những thông số bất hợp lý trong báo cáo, thay vì tiếp nhận máy móc kết quả do công cụ tạo ra. Khả năng giao tiếp, quản lý dự án, giải quyết vấn đề và đạo đức nghề nghiệp cũng là những năng lực cần được hình thành trong quá trình đào tạo.
Thay đổi cách học vì vậy không đơn thuần là đưa thêm công nghệ vào giảng đường hay tăng số giờ thực hành. Điều quan trọng là sinh viên phải được rèn luyện khả năng tự tìm hiểu, phân tích, thử nghiệm và chịu trách nhiệm với kết quả. Giảng viên từ vai trò chủ yếu truyền đạt kiến thức cần chuyển mạnh sang hướng dẫn, tổ chức hoạt động học tập và đặt ra những nhiệm vụ buộc người học phải tư duy.
Ở khâu đánh giá, PGS.TS Nguyễn Gia Như, Phó Giám đốc ĐH Duy Tân, cho rằng không thể chỉ nhìn vào sản phẩm cuối cùng để xác định năng lực của sinh viên, nhất là khi AI có thể hỗ trợ viết tiểu luận, hoàn thiện báo cáo hay đồ án. Nhà trường cần theo dõi cả quá trình thực hiện, từ lựa chọn đề tài, xây dựng đề cương, thu thập dữ liệu, chỉnh sửa đến bảo vệ và trả lời phản biện. Sinh viên phải giải thích được mình đã làm gì, vì sao lựa chọn cách làm đó và kết quả có ý nghĩa như thế nào.
Mở rộng không gian học tập
Không gian học tập ở đại học đang được mở rộng ra ngoài giảng đường, nơi sinh viên có cơ hội tiếp xúc với chuyên gia, doanh nghiệp và những vấn đề đang diễn ra trong đời sống kinh tế. Trường ĐH Kinh tế - ĐH Đà Nẵng vừa tổ chức chuỗi workshop chuyên đề về khởi nghiệp công nghệ, tiếp thị số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong hai ngày 28 và 29/10 để cập nhật kiến thức thực tế cho sinh viên.
Thông qua các buổi trao đổi, sinh viên tìm hiểu quá trình hình thành, phát triển doanh nghiệp công nghệ, các mô hình tiếp thị trên nền tảng số và khả năng ứng dụng AI trong xây dựng startup. Thay vì chỉ tiếp cận những khái niệm qua giáo trình, các em được nghe chuyên gia phân tích tình huống kinh doanh, chia sẻ kinh nghiệm và trao đổi về cách vận dụng kiến thức vào công việc.
Ở workshop về xu hướng đưa AI vào quản trị nguồn nhân lực, sinh viên Khoa Quản trị kinh doanh được nghe anh Trần Ngọc Tình, cựu sinh viên khóa 35, hiện làm việc trong lĩnh vực công nghệ thông tin tại FPT Nhật Bản, chia sẻ về hành trình chuyển hướng nghề nghiệp. Những trải nghiệm về quá trình tự học, thích nghi với môi trường làm việc và phát triển năng lực chuyên môn giúp sinh viên hình dung rõ hơn yêu cầu của thị trường lao động, đồng thời nhận ra việc học không dừng lại sau khi hoàn thành chương trình đại học.
GS.TS Lê Văn Huy, Hiệu trưởng Trường ĐH Kinh tế - ĐH Đà Nẵng, cho rằng các lĩnh vực kinh tế, tài chính và quản trị đang được số hóa ngày càng sâu. Vì vậy, chương trình đào tạo cần phản ánh sự chuyển dịch này. Nhà trường đang tăng cường các học phần công nghệ trong những ngành có mức độ ứng dụng cao, đặc biệt là tài chính, quản trị rủi ro và thương mại điện tử, nơi dữ liệu ngày càng giữ vai trò quan trọng trong hoạt động kinh doanh.
Bên cạnh việc mở rộng nguồn kiến thức, Trường ĐH Kinh tế - ĐH Đà Nẵng triển khai hình thức học tập kết hợp (Blended Learning), kết hợp giảng dạy trực tiếp và học trực tuyến thông qua nền tảng Study-Arts. Sinh viên có thể chủ động tiếp cận video bài giảng, tài liệu điện tử, tham gia diễn đàn trao đổi và thực hiện các bài kiểm tra tương tác. Việc học không còn giới hạn trong thời gian trên lớp mà được mở rộng thông qua hệ thống học liệu số, tạo điều kiện để người học chủ động hơn trong tiếp nhận và củng cố kiến thức.
Doanh nghiệp cùng tham gia đào tạo
Những kiến thức trên giảng đường chỉ thực sự được kiểm nghiệm khi sinh viên bước vào môi trường làm việc. Với Lê Tiến Sỹ, sinh viên lớp 22N1, chuyên ngành Nhiệt - Điện lạnh, Khoa Cơ khí, Trường ĐH Sư phạm Kỹ thuật - ĐH Đà Nẵng, ba tháng thực tập tại Công ty TNHH LG Electronics Việt Nam Hải Phòng là khoảng thời gian để hình dung rõ hơn công việc của một kỹ sư sau khi tốt nghiệp.
Từ những kiến thức đã học, Sỹ có cơ hội quan sát quy trình sản xuất, làm quen với môi trường kỹ thuật và thử sức với những yêu cầu cụ thể của công việc. Trải nghiệm này giúp nam sinh nhận ra những kiến thức cần tiếp tục củng cố, đồng thời hiểu rằng năng lực nghề nghiệp không chỉ được quyết định bởi chuyên môn mà còn phụ thuộc vào khả năng phối hợp và tác phong làm việc.
Một cách tiếp cận sâu hơn là đưa bài toán của doanh nghiệp vào quá trình học tập, nghiên cứu của sinh viên. Sinh viên Lê Văn Đức (Trường Đại học Bách khoa – Đại học Đà Nẵng) thực hiện đề tài thiết kế bộ so sánh tốc độ và phân giải cao cho các hệ thống truyền nhận tín hiệu, xuất phát từ đề xuất của Công ty TNHH Synopsys Việt Nam.

Sinh viên Khoa Cơ khí Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật - Đại học Đà Nẵng thực hành kỹ năng nghề. Ảnh: NTCC

Đề tài không chỉ được triển khai trên cơ sở kiến thức trong chương trình học. Nhóm sinh viên của Đức đã phải tìm hiểu yêu cầu công nghệ, nghiên cứu tài liệu chuyên sâu và xây dựng giải pháp cho một hệ thống cụ thể. Giảng viên và kỹ sư doanh nghiệp cùng tham gia hướng dẫn; thiết bị, máy móc và dữ liệu phục vụ nghiên cứu được phía doanh nghiệp hỗ trợ. Nhờ vậy, quá trình thực hiện đồ án trở thành dịp để sinh viên làm quen với quy trình kỹ thuật, tiêu chuẩn chất lượng và cách giải quyết vấn đề trong môi trường làm việc chuyên nghiệp.
Theo ông Yang Fan, Phó Giám đốc quản lý nhân sự, Công ty TNHH Điện tử Foxlink Đà Nẵng, học kỳ doanh nghiệp giúp đơn vị có điều kiện quan sát năng lực của sinh viên trong công việc thực tế. Qua đó, doanh nghiệp nhận biết khả năng chuyên môn, cách phối hợp với đồng nghiệp và ứng xử trước những tình huống phát sinh, có thêm căn cứ đánh giá mức độ phù hợp của ứng viên với vị trí tuyển dụng.
Doanh nghiệp không đơn thuần là nơi sinh viên đến thực tập trong một khoảng thời gian ngắn, mà trở thành một phần của quá trình đào tạo. Sự phối hợp giữa giảng viên và kỹ sư, giữa kiến thức chuyên môn với yêu cầu công việc giúp người học nhận ra khoảng cách năng lực cần bù đắp trước khi tốt nghiệp. Đây là cơ sở để nhà trường điều chỉnh chương trình, còn sinh viên có sự chuẩn bị thực chất hơn cho công việc sau này.

Xem bài viết Thay đổi cách học ở đại học trên Báo Giáo dục và Thời đại

Theo Hà Nguyên (Báo Giáo dục và Thời đại)