TỔNG KẾT SINH HOẠT NHÓM ĐỌC NGÀY 28/1

Sáng ngày 28/01/2026, buổi sinh hoạt nhóm đọc với chủ đề “Bẫy thu nhập trung bình và bài học chính sách từ Đông Á” đã diễn ra trong không khí trao đổi học thuật sôi nổi và nhiều góc nhìn thực tiễn.
Mở đầu buổi chia sẻ, ThS. Nguyễn Anh Tuấn đã làm rõ khái niệm bẫy thu nhập trung bình -  trạng thái mà nhiều quốc gia rơi vào sau khi thoát nghèo nhưng không thể vươn lên nhóm thu nhập cao. Ở giai đoạn này, tăng trưởng kinh tế chủ yếu dựa vào khai thác tài nguyên, đất đai và lao động giá rẻ, tức là phát triển theo chiều rộng. Theo thời gian, hiệu quả của mô hình này dần cạn kiệt, khiến hiệu suất nền kinh tế tăng chậm lại. Ở thời điểm này, quốc gia cần phải thực hiện được sự chuyển dịch mô hình kinh tế theo hướng tăng trưởng theo chiều sâu, tức là dựa vào công nghệ, đổi mới sáng tạo. Nếu không thực hiện được sự chuyển đổi này, quốc gia sẽ ở vị thế mắc kẹt, khi lợi thế cũ dựa vào lao động giá rẻ và vốn đã không còn, trong khi không có khả năng để sản xuất dựa vào công nghệ.
Những dấu hiệu điển hình của một quốc gia bị mắc bẫy thu nhập trung bình được chỉ ra bao gồm: mắc kẹt quá lâu ở mức thu nhập trung bình, thiếu vắng các ngành có giá trị gia tăng cao, và sự phụ thuộc lớn vào bất động sản hoặc khai thác tài nguyên.
Từ đó, thầy phân tích nguyên nhân gốc rễ thông qua các ví dụ quốc tế. Trường hợp của Brazil cho thấy thất bại trong chính sách công nghiệp hoá khi các biện pháp bảo hộ thiếu kỷ luật đã khiến nền kinh tế trì trệ trong nhiều thập kỷ, với mức thu nhập gần như đi ngang. Ngược lại, Hàn Quốc được xem là hình mẫu thành công nhờ định hướng chiến lược rõ ràng, đầu tư mạnh mẽ vào giáo dục và vốn nhân lực, cùng với việc gắn hỗ trợ của nhà nước với kỷ luật và hiệu quả của doanh nghiệp. Những tập đoàn như Samsung đã vươn ra thị trường quốc tế, trở thành động lực tăng trưởng dài hạn cho nền kinh tế.
Buổi chia sẻ cũng nhấn mạnh vai trò của hội nhập kinh tế quốc tế. Hội nhập là cần thiết, nhưng nếu thiếu năng lực nội sinh, các nước đang phát triển có thể rơi vào “bẫy phát triển” khi trở nên phụ thuộc. Vì vậy, cần một chiến lược hội nhập có chọn lọc, đi kèm với năng lực công nghiệp và công nghệ trong nước.
Đặc biệt, thầy Nguyễn Anh Tuấn nhấn mạnh vai trò của thể chế và nhà nước, trong đó nhà lãnh đạo cần được hỗ trợ bởi các nhóm kỹ trị, ủy ban quốc gia và các viện nghiên cứu chính sách đủ mạnh để định hướng chiến lược dài hạn và điều phối phát triển một cách nhất quán.
Kết luận buổi sinh hoạt, những hàm ý chính sách dành cho Việt Nam được đặt ra một cách thẳng thắn: Việt Nam hiện đã ở mức thu nhập trung bình và đang đối mặt với nhiều rủi ro như bong bóng bất động sản, phân hóa giàu nghèo, chịu ảnh hưởng của tác động bên ngoài do nền kinh tế có độ mở cao. Do đó, việc nghiêm túc theo đuổi công nghiệp hoá bằng cách cải cách thể chế, đầu tư vào giáo dục, công nghệ và các ngành có giá trị gia tăng cao theo kinh nghiệm Đông Á là yêu cầu cấp thiết trong giai đoạn hiện nay.
Buổi sinh hoạt kết thúc với nhiều trao đổi mở, góp phần giúp người tham dự có thêm góc nhìn sâu sắc về con đường phát triển và những lựa chọn chính sách cho các nền kinh tế đang phát triển.